جایگاه استثنایی مجموعههای باستانی و تاریخی تختجمشید و نقشرستم در شهرستان مرودشت ایجاب میکند هرگونه مداخله حفاظتی و مرمتی در این محوطهها بر پایهی دانش روز حفاظت، مستندسازی دقیق، شناخت مصالح و آسیبشناسی علمی و با رعایت اصول بنیادین صیانت از اصالت، یکپارچگی و ارزشهای برجسته جهانی اثر انجام شود.
در همین چارچوب، گروهی از متخصصان و کارشناسان حوزه حفاظت و مرمت متشکل از کارشناسان ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان فارس، پایگاه میراث جهانی پاسارگاد و پایگاه میراث جهانی تختجمشید مرودشت، از روند فعالیتهای حفاظتی و مرمتی آرامگاه خشایارشا در نقشرستم و کتیبهی داریوش در جنوب تختگاه تختجمشید بازدید و آخرین وضعیت اقدامات اجرایی این دو کارگاه را بررسی کردند.
این پایشهای تخصصی، از منظر حفاظت میراث فرهنگی، اهمیتی بنیادین دارد، چراکه حفاظت از یک اثر تاریخی ارزشمند، صرفاً به معنای انجام عملیات فیزیکی بر روی سنگ، کتیبه یا سازه نیست، بلکه فرآیندی پیوسته از شناخت، مستندسازی، پایش، ارزیابی آسیب، انتخاب روش مداخله، کنترل کیفیت و ارزیابی نتایج است، فرآیندی که باید کمترین مداخله ممکن و بیشترین صیانت از اصالت اثر را دنبال کند.
تختجمشید و نقشرستم مرودشت، عرصهای فراتر از یک کارگاه مرمت
اما در کنار این ضرورتهای علمی، یک واقعیت مهم دیگر نیز نباید از نظر دور بماند، میراث جهانی تختجمشید و نقشرستم در قلب جغرافیای شهرستان مرودشت قرار دارد و بخشی از سرمایه انسانی متخصص پیرامون این آثار نیز در همین جغرافیا شکل گرفته است.
مرودشت تنها میزبان تختجمشید و نقشرستم نیست، در طول دههها، نسلهایی از نیروهای بومی در مجاورت این محوطهها زیسته، کار کرده و تجربه اندوختهاند. در میان آنان، مرمتگرانی حضور دارند که دانش عملی، تجربه میدانی و شناخت عمیقی از شرایط اقلیمی، مصالح، آسیبها و اقتضائات حفاظتی این محوطهها به دست آوردهاند.
مرمتگران متخصص مرودشت، در صورت برخورداری از صلاحیتهای علمی، حرفهای و حقوقی لازم، بخشی از سرمایه تخصصی و انسانی پیرامون این میراث جهانی محسوب میشوند و شایسته است ظرفیت آنان در فرآیندهای تخصصی، مطالعاتی، اجرایی و پایشهای حفاظتی بهصورت نظاممند مورد ارزیابی و استفاده قرار گیرد.
این سخن نه به معنای جایگزین کردن تجربه محلی با دانش دانشگاهی و نه تقابل میان متخصصان است، درست برعکس، حفاظت معاصر میراث فرهنگی زمانی به بلوغ میرسد که دانش دانشگاهی، تجربهی تخصصی، مستندات تاریخی و شناخت میدانی در کنار یکدیگر قرار گیرند.
مرمتگر مرودشتی، از نیروی اجرایی تا سرمایه تخصصی میراث
نگاه به مرمتگران بومی صرفاً بهعنوان نیروهای اجرایی، میتواند تصویری ناقص از ظرفیت واقعی آنان ارائه دهد.
مرمتگری که سالها در مجاورت تختجمشید و نقشرستم کار کرده، با ویژگیهای سنگ، فرسایش، شرایط محیطی و جزئیات اجرایی محوطه مواجه بوده و تجربه عملی خود را در طول سالها توسعه داده است، صاحب نوعی دانش میدانی انباشته است، دانشی که اگر با دانش دانشگاهی، آزمایشهای علمی، مستندسازی و استانداردهای حرفهای تلفیق شود، میتواند ارزش افزوده قابل توجهی برای نظام حفاظت ایجاد کند.
از این منظر، شایسته است سرپرستی و مدیریت پایگاه میراث جهانی تختجمشید، ظرفیت مرمتگران متخصص شهرستان مرودشت را نه از منظر "بومی یا غیربومی بودن"، بلکه بر اساس شایستگی حرفهای، پیشینه، دانش تخصصی، صلاحیتهای حقوقی، تجربه و توانایی آنان در اجرای استانداردهای حفاظتی مورد ارزیابی قرار دهد.
جناب آقای جعفری سرپرست پایگاه میراث جهانی تختجمشید مرودشت؛ این درست همان نقطهای است که مفهوم مشارکت ذینفعان محلی در حفاظت میراث معنا پیدا میکند، مشارکتی که اگر علمی، ضابطهمند و شفاف باشد، نهتنها تهدیدی برای استانداردهای میراث جهانی نیست، بلکه میتواند به تقویت نظام حفاظت و افزایش تعلق اجتماعی نسبت به اثر منجر شود.
حفاظت از میراث جهانی، بدون احترام به میراثبانان آن کامل نیست
تختجمشید و نقشرستم مرودشت امروز تنها مجموعههایی از سنگ، کتیبه و معماری باستانی نیستند، این محوطهها بخشی از حافظه تاریخی و فرهنگی ایران و از مهمترین نمودهای میراث باستانی کشور در عرصه جهانیاند.
